Met als doel het versterken van de maatschappelijke steun voor wetenschap, ging in augustus 2009 het initiatief Vrienden van wetenschap van start. Uit een representatieve peiling onder de Nederlandse kiezer bleek dat burgers weinig inzicht hebben in het belang van wetenschap voor de samenleving. Als duidelijk wordt gemaakt wat deze investeringen opleveren, staan zij mogelijk positiever tegenover (hogere) investeringen in wetenschap.

Om een brug te slaan tussen wetenschap en samenleving, faciliteerde het Innovatieplatform op verschillende plaatsen de dialoog tussen vertegenwoordigers uit bedrijfsleven, wetenschap, politiek, overheid en de rest van de samenleving. Zo werd een intensieve dialoogsessie gehouden met 40 personen en werd online een levendige discussie gevoerd over wetenschap. Ten slotte stond het eindejaarsevent volledig in het teken van vrienden van wetenschap. In de Fokker Terminal in Den Haag kwamen ruim 700 mensen bij elkaar om te discussieren over bovengenoemde thema’s.

De input van al deze onderwerpen, ondersteund door een analyse van de verdeling van de Nederlandse onderzoeks- en innovatiemiddelen, werden uiteindelijk besproken met vele stakeholders en partijen, zodat er een gezamenlijke visie ontstond. Deze Agenda voor de wetenschap is opgenomen in de Concurrentiekrachtagenda.

Het belangrijkste aandachtspunt blijkt te weinig focus, samenwerking en regie in het onderzoeks- en innovatiebeleid. Het is noodzakelijk en mogelijk om te komen tot een doelmatiger, doeltreffender en beter kwaliteitsgecontroleerde besteding van de programmatische geldstromen, zoals FES- en departementale onderzoeks- en innovatiegelden. Op dit moment verdelen meerdere departementen gezamenlijk op het vlak van kennis en innovatie rond de 2 miljard euro over vele thema's, 13 universiteiten, 110 instituten en meer dan 40 programma's en regelingen. Nederland heeft belang bij meer regie over de budgetten op basis van een langjarige agenda, over verschillende kabinetsperioden heen. Daarnaast moet er voldoende ruimte blijven voor vrij wetenschappelijk onderzoek.

Lees meer hierover in het rapport ‘Nederland 2020: terug in de top 5’, met name hoofdstuk 3 ‘Knelpunten van Nederland’ en de aanbevelingen in 5.1 ‘Modern Industriebeleid’.

Kabinetsreactie

Het kabinet onderschrijft de oproep om te zorgen voor meer samenhang en betere “governance”. Daarnaast prijst het kabinet de inzet van de Vrienden van wetenschap om het draagvlak in de maatschappij voor wetenschap te vergroten. Het belang van wetenschap op vele maatschappelijke en economische terreinen wordt in het dagelijkse praktijk vaak onvoldoende beleefd. De instellingen hebben ook een eigen rol bij het krijgen van de waardering die hen toekomt door met moderne wetenschapscommunicatie te werken. Deze inzet voor de “friendraising” is ook cruciaal voor de “fundraising” van de wetenschappelijke instellingen. Als er meer draagvlak voor de wetenschap ontstaat, wordt het klimaat voor de vierde geldstroom ook gunstiger: filantropische bijdragen voor onderzoek kunnen dan een belangrijke aanvulling vormen op publieke en andere private middelen. In Nederland wordt van deze grote potentiële bron van filantropische bijdragen nog niet optimaal gebruik gemaakt. Een belangrijke oorzaak is te vinden in de bestaande cultuur binnen wetenschappelijke instellingen. Als een vervolg op de Taskforce Geven voor weten6 zal de overheid nagaan hoe de good practices nog beter in beeld kunnen worden gebracht, en op welke wijze de aandacht van de wetenschappelijke instellingen hierop kan worden gevestigd.